Επισκέπτης Υγείας: Τελικά εφαρμοσμένη ή θεωρητική επιστήμη;

Οι βάσεις

Εφαρμοσμένη επιστήμη θεωρείται η επιστήμη η οποία στοχεύει στην εφαρμογή της επιστημονικής γνώσης για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων και στην ανάπτυξη συστηματικών μεθοδολογιών προς αυτό τον σκοπό. Συνήθως αποτελούν εφαρμογή θετικών, κοινωνικών ή / και ανθρωπιστικών επιστημών, οι οποίες κατ’ αντιδιαστολή προς τις εφαρμοσμένες ονομάζονται και βασικές επιστήμες. Έτσι, για παράδειγμα οι επιστήμες υγείας όπως π.χ. οι Επισκέπτες Υγείας αποτελούν κατά ένα μεγάλο ποσοστό εφαρμογή των διαφόρων πεδίων της βιολογίας και της χημείας για την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων: την πρόληψη μιας πάθησης ή ασθενειας, την ανάπτυξη πλάνων και δράσεων ενημέρωσης και συμμόρφωσης, την εφεύρεση φαρμάκων κλπ.

Ο Επισκέπτης Υγείας

Στον τομέα του επισκέπτη υγείας, η εφαρμοσμένη επιστήμη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, γιατί η δουλειά του συνδυάζει θεωρητική γνώση με πρακτική παρέμβαση στην κοινότητα. Κάποια παραδείγματα εφαρμοσμένης επιστήμης στον επισκέπτη υγείας είναι τα εξής:
Επιδημιολογία → Ενημέρωση και πρόληψη:
Η επιστήμη της επιδημιολογίας μελετά πώς εξαπλώνονται οι ασθένειες.
Ο Επισκέπτης Υγείας χρησιμοποιεί αυτή τη γνώση για να σχεδιάσει προγράμματα πρόληψης (π.χ. ενημέρωση για τη γρίπη, τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (ΣΜΝ) ή την COVID-19).
Διατροφολογία → Συμβουλευτική διατροφής:
Βασισμένος σε επιστημονικά δεδομένα για τη διατροφή, δίνει πρακτικές οδηγίες σε ομάδες υψηλού κινδύνου (π.χ. διαβητικούς, υπερτασικούς).
Ψυχολογία → Υποστήριξη και συμβουλευτική:
Εφαρμόζει βασικές αρχές ψυχολογίας για να επικοινωνήσει αποτελεσματικά με άτομα ή οικογένειες που έχουν ανάγκη στήριξης ή αλλαγής συμπεριφοράς (π.χ. διακοπή καπνίσματος).
Μικροβιολογία/Υγιεινή → Έλεγχος λοιμώξεων:
Χρησιμοποιεί γνώσεις για τα μικρόβια και τη μετάδοση ασθενειών ώστε να εκπαιδεύσει το κοινό για σωστή υγιεινή (π.χ. πλύσιμο χεριών, καθαρισμός χώρων).
Στατιστική → Αξιολόγηση προγραμμάτων υγείας:
Εφαρμόζει βασικές μεθόδους στατιστικής για να ελέγξει την αποτελεσματικότητα μιας παρέμβασης (π.χ. μείωση ποσοστών καπνίσματος μετά από εκπαιδευτικό πρόγραμμα) Συνοψίζοντας, ο Επισκέπτης Υγείας μετατρέπει τη θεωρητική επιστημονική γνώση σε πρακτική φροντίδα και πρόληψη στην κοινότητα.

Το πρόβλημα

Έυλογα κανείς αναρωτάται πως είναι δυνατόν ενώ ο κλάδος μας είναι εφαρμοσμένη επιστήμη, εμείς να έχουμε εγκλωβιστεί τόσο τραγικά πολύ στην θεωρία και να μην μπορούμε να σκεφτούμε καν πιο πρακτικά; Γιατί όταν κληθούμε να αναφερθούμε σε μια αξιολόγηση ή σε ένα πρόγραμμα καινοτομίας, ή σε μία επιστημονική εργασία /συνέδριο, αδυνατούμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό από θεωρητική ανάλυση και βιβλιογραφική ανασκόπηση; Πρόσφατα κλήθηκα να συμμετέχω στη διαμόρφωση πρότασης χρηματοδότησης για διεθνές επιστημονικό πρόγραμμα, το οποίο επειδή θα ήταν εξαιρετικά καινοτόμο και ανταγωνιστικό, κλήθηκε να συγκεράσει Επισκέπτες Υγείας, διαμορφωτές κοινής γνώμης, μηχανικούς κατασκευής αισθητηρίων από μη συμβατικά υλικά, και εφαρμοστές πολιτικής. Το μέγιστο πρόβλημα που υπήρξε ήταν όταν η πλευρά των μηχανικών ζητούσε από τους Επισκέπτες Υγείας να διασαφηνίσουν μετρήσιμους δείκτες υγείας που θα ήταν δυνητικά ενδιαφέροντες για να παραχθούν οι αντίστοιχοι αισθητήρες από την άλλη πλευρά. Αν και η ομάδα των Επισκεπτών Υγείας ήταν απολύτως έμπειρη , δυσκολεύτηκε να περιγράψει τις απλές ζητούμενες μετρήσιμες ιδιότητες!

Η πραγματικότητα

Φτάνουμε έτσι μοιραία στο σύνδρομο «Ο ρόλος του Επισκέπτη Υγείας σε..». Τόσο μελάνι έχει χυθεί σε άρθρα, σε παρουσιάσεις συνεδρίων και σε δημοσιεύσεις για αυτόν το περιβόητο ρόλο! Γιατι; Γιατι έχουμε ανάγκη να  εξηγήσουμε  στο επιστημονικό και μη κοινό τον κλάδο; Γιατί το κάνουμε μέσα από τέτοια προσέγγιση και μόνο; Κουράστηκα να πηγαίνω σε συνέδρια που στα τραπέζια των σπουδαίων ακαδημαϊκών ήταν καλεσμένος και εκπρόσωπος του Π.Σ.Ε.Υ. για να μιλήσει για τον ρόλο του Επισκέπτη Υγείας. Ένοιωθα πάντα ένα αίσθημα κατωτερότητας όταν για να έχουμε «επιστημονική βαρύτητα» σε μια θεματολογία, έπρεπε πρώτα να μιλήσουν κανα δυο γιατροί και μετα ένας Επισκέπτης για τον ρόλο του στη σχετική θεματολογία! Αντίστοιχα, γέμιζα υπερηφάνεια όταν άκουγα στο συνέδριο μας,  την συνάδελφο από τον Δήμο Βύρωνα να μιλάει για το σύνολο της δουλείας της στα Κ.Α.Π.Η., την συνάδελφο από την Ελαΐς επίσης, την συνάδελφο από την Κέρκυρα για το τι μπορούν να κάνουν οι ομάδες υγείας, τότε που ακόμα αυτός ο όρος δεν υπήρχε καν στην καθημερινότητα, χωρίς να μιλάν για τον ρόλο τους: αυτόν τον φώναζε το έργο τους και το ανέλυε μάλιστα και στον πιο απλό άνθρωπο. Μιλάω για άλλη κουλτούρα εξωστρέφειας, για άλλη προσέγγιση και αναρωτιέμαι τι χρειάζεται για να ξεφύγουμε από την τόση θεωρία και να γίνουμε πραγματικά αυτό που είμαστε: Εφαρμοσμένη Επιστήμη! Είναι βέβαιο πως όταν το καταφέρουμε αυτό σαν επαγγελματίες υγείας  θα δώσουμε μια άλλη δυναμική στο τι τελικά είναι ο Επισκέπτης Υγείας.