Τί είναι Επισκέπτης Υγείας;

Έλα ντε! Μου έχει συμβεί να ρωτάω συναδέλφους “Τί είναι Επισκέπτης Υγείας” -ιδίως νεότερους- και να με κοιτάνε παράξενα πριν προσπαθήσουν να απαντήσουν.

Όπως λοιπόν οι κυρίες Λάγιου και Στοϊκίδου έχουν ορίσει: “Ο Επισκέπτης Υγείας είναι εκείνος ο επαγγελματίας που κύρια ασχολείται με τα άτομα σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, με τη συμμετοχή όλης της οικογένειας και της κοινότητας στη διαδικασία προαγωγής της υγείας τους, κατέχοντας έτσι έναν πολυδύναμο ρόλο στο πλαίσιο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.) και της Δημόσιας Υγείας.

Το πεδίο δράσης του Επισκέπτη Υγείας είναι ευρύ και συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τη σωματική αλλά και την ψυχική υγεία των ατόμων όλων των ηλικιών, των οικογενειών και της κοινότητας στο πλαίσιο της ανάπτυξης και διασφάλισης της Δημόσιας Υγείας και της μείωσης των ανισοτήτων στην υγεία. Βασιζόμενος στις αρχές της Δημόσιας Υγείας, με έμφαση στην πρόληψη και την προαγωγή της υγείας των ατόμων, των οικογενειών και της κοινότητας εν γένει, ο Επισκέπτης Υγείας είναι σε θέση να εντοπίσει πρώιμα εκείνα τα ζητήματα υγείας που ενδέχεται να εξελιχθούν σε προβλήματα ή κινδύνους αν δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως. Οι δράσεις που αφορούν την αντιμετώπιση των παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία πρέπει να στοχεύουν σε όλο το φάσμα του πληθυσμού και μπορούν να χωριστούν σε δύο επίπεδα: 1) Ατομικό και οικογενειακό επίπεδο, περιλαμβάνοντας δράσεις όπως οι κατ’ οίκον επισκέψεις, η συμβουλευτική, η διασύνδεση, ο προσυμπτωματικός έλεγχος κ.ά. 2) Ομαδικό ή επίπεδο της κοινότητας, περιλαμβάνοντας δράσεις όπως αγωγή υγείας, ομάδες στήριξης κ.ά.

Ο Επισκέπτης Υγείας ασχολείται κύρια όπως αναφέρθηκε με την αγωγή και την προαγωγή υγείας, σταθμίζοντας όλες τις ιδιαιτερότητες, αξιολογώντας και ιεραρχώντας τις πραγματικές ανάγκες καλείται να εφαρμόσει είτε γενικά προγράμματα (π.χ. αντικαπνιστική αγωγή, μαζικούς εμβολιασμούς) είτε ειδικά. Οι αρχές που διέπουν το έργο του Επισκέπτη Υγείας βασίζονται σε μία κυρίαρχη φιλοσοφία, σύμφωνα με την οποία, η υγεία αντιμετωπίζεται ως διαδικασία και όχι ως υφιστάμενη (ή μη) κατάσταση που προσδιορίζεται και εκτιμάται στο συνολικό κοινωνικό-πολιτιστικό πλαίσιο που βιώνεται, ενώ οι στάσεις, οι επιλογές και οι συμπεριφορές των ατόμων ή των ομάδων σχετικά με ζητήματα υγείας είναι καταρχήν αποδεκτές και σε καμία περίπτωση καταδικαστέες και απορριπτέες.

Ωστόσο, ο Επισκέπτης Υγείας δεν κατέχει μόνο γνώσεις και δεξιότητες προκειμένου να πραγματοποιήσει κάποιες δραστηριότητες. Ο θεσμός του Επισκέπτη Υγείας περιλαμβάνει μια φιλοσοφία και έναν τρόπο δράσης που τον κάνουν ένα ξεχωριστό επάγγελμα με τους ακόλουθους τρόπους:
1) Η δράση του περιλαμβάνει την αντιμετώπιση των αναγκών υγείας σε ατομικό επίπεδο, επίπεδο οικογένειας και κοινότητας.
2) Ξεχωρίζει από τους άλλους επαγγελματίες υγείας στο ότι επικεντρώνεται στην υγεία και στην ευεξία και όχι στην ασθένεια.
3) Αξιολογεί αναγνωρισμένες και μη ανάγκες υγείας (συχνά τα άτομα με τις μεγαλύτερες ανάγκες υγείας τις αγνοούν).
4) Παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες κατ’ οίκον.
5) Αναγνωρίζει την υγεία ως μια διαδικασία και όχι ως μια κατάσταση που πρέπει να αποκτηθεί, ενώ την τοποθετεί στο συνολικό κοινωνικό-πολιτισμικό πλαίσιο.

6) Έχει ιδιαίτερη ικανότητα να κατανοήσει την αλληλεπίδραση πολύπλοκων ζητημάτων που επηρεάζουν την υγεία του ατόμου, των οικογενειών και της κοινότητας ως σύνολο.
7) Παρέχει προσβάσιμες, εξατομικευμένες υπηρεσίες σε όσους δεν προσέρχονται στις δομές υγείας για διάφορους λόγους.
8) Επικεντρώνει τις δράσεις του στην προώθηση της ανθεκτικότητας και την ενδυνάμωση.
9) Λειτουργεί σε ένα μοντέλο συνεργασίας και ενίσχυσης των ικανοτήτων”

Επιστημονικά είναι όλα αυτά. Πρακτικά, ο Επισκέπτης Υγείας δεν είναι ένα απλό επάγγελμα σαν όλα τα άλλα επαγγέλματα υγείας. Είναι ιδέα, είναι τρόπος ζωής, σκέψης, νοοτροπίας. Από την ύπαρξη του στην αγορά εργασίας μέχρι σήμερα, παράγει έργο ουσιαστικό αλλά συνήθως αθόρυβο. Είναι το ανθρώπινο πρόσωπο ενός συστήματος υγείας που προσπαθεί να διαχειριστεί τις παθογένειες του και τις δυσκολίες του. Είναι ο συνδετικός κρίκος του ασθενούς που από το νοσηλευτικό ίδρυμα πάει στο σπίτι του και αντίστροφα και αισθάνεται πως κάποιος τον νοιάζεται. Η αγωγή υγείας στην κοινότητα αλλά κυρίως στις εκπαιδευτικές δομές που πραγματοποιεί όντας άμεση και ενίοτε συμβουλευτική, κάνουν τον Επισκέπτη Υγείας προσιτό επαγγελματία, τόσο προσιτό που μετατρέπεται στον «δικό μας άνθρωπο». Είναι εκείνος ο επαγγελματίας που από ιδρύσεως της σχολής το 1938 ασκεί Δημόσια Υγεία κύρια μέσω των εμβολιασμών (δεν είναι τυχαίο ότι είναι ο μόνος επαγγελματίας υγείας εκτός γιατρών που μπορεί με δική του ευθύνη να διενεργεί εμβολιασμούς και δερματοαντιδράσεις), αλλά και εμπλεκόμενος σε όλες τις παραμέτρους της Δημόσιας Υγείας στο αναλογούν κομμάτι του γνωστικού αντικειμένου του. Οι Επισκέπτες Υγείας προάγουν την χαμένη συλλογικότητα και προσπαθούν να ξεπεράσουν το εγώ και να αναδείξουν το εμείς. Είναι αυτό που πολλές φορές έχουμε πει «ο επαγγελματίας υγείας που τα όρια του ξεκινούν από την ψυχή του και τελειώνουν με την φαντασία του». Αν λοιπόν σκεφτούμε ότι η φαντασία -όπως την ορίσει ο Τριβιζάς- είναι η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε το ανύπαρκτο και να μπαίνουμε στην διαδικασία να σχηματίσουμε ιδέες και εικόνες ώστε να το μετουσιώσουμε σε πραγματικότητα και αν επίσης δεχτούμε αυτό που o Maxwell διατυπώσει πως η επιστημονική σκέψη δεν είναι τίποτα άλλο από εφαρμοσμένη φαντασία αντιλαμβανόμαστε και τι είναι ο Επισκέπτης Υγείας και γιατί σαν αναγκαίος, ακαδημαϊκά και επαγγελματικά κατοχυρωμένος, επαγγελματίας υγείας, δεν αντιγράφεται, δεν υποκλέπτεται, δεν αγνοείται και η συμβολή του στο Γενικό Σύστημα Υγείας είναι αναντικατάστατη και ουσιώδης.

Τι είναι λοιπόν Επισκέπτης Υγείας;